Ζμπίγκνιεφ Μπόνιεκ "Bello di notte"

Ίσως ο κορυφαίος Πολωνός ποδοσφαιριστής όλων των εποχών. Ο Ζμπίγκνιεφ Μπόνιεκ αν και αγωνιζόταν ως μέσος είχε την δυνατότητα να παίζει τόσο στο αριστερό άκρο της επίθεσης αλλά και ως δεύτερος επιθετικός κατέλαβε την τρίτη θέση στην ψηφοφορία της Χρυσής Μπάλας το 1982.

Γεννήθηκε στις 3 Μαρτίου του 1956 στο Μπίντγκοτς με τον πατέρα του να παίζει και αυτός ποδόσφαιρο και τον ίδιο να κάνει τα πρώτα του βήματα στην τοπική ομάδα Zawisza Bydgoszcz. Πολύ σύντομα το 1973 θα ανέβει στην πρώτη ομάδα με την οποία θα πραγματοποιήσει 41 συμμετοχές και 14 γκολ. 

Το καλοκαίρι του 1975 το τεράστιο ταλέντο του είχε ξεπεράσει το επίπεδο της δεύτερης κατηγορίας στην οποία αγωνιζόταν τότε η ομάδα της γενέτειράς του. Είχε προσελκύσει το ενδιαφέρον σχεδόν όλων των μεγάλων παραδοσιακών δυνάμεων του πολωνικού ποδοσφαίρου, όπως της Λέγκια Βαρσοβίας και της Γκόρνικ Ζάμπρζε. 

Ωστόσο, ο τότε πρόεδρος της Βίτζεβ Λοτζ Λούντβικ Σομπολέφσκι δεν έχασε την ευκαιρία και τον απέκτησε αφού κινήθηκε πιο έξυπνα και αποφασιστικά, πείθοντάς τον ότι εκεί θα είχε άμεσα ηγετικό ρόλο.

Η Βίτζεβ Λοτζ κάλυψε τις ανάγκες της Ζαβίσα προσφέροντας αθλητικό υλικό, οικονομική ενίσχυση μέσω των κρατικών εργοστασίων που τη στήριζαν, ενώ στον ίδιο τον Μπόνιεκ προσφέρθηκε σπίτι, ακαδημαϊκή διευκόλυνση για τις σπουδές του και μια καλά αμειβόμενη (στα χαρτιά) θέση εργασίας.

Θα κατακτήσει 2 Πρωταθλήματα το 1981 και το 1982 έχοντας 194 συμμετοχές και 59 τέρματα και τον  Απρίλιο του 1982 Ρόμα και Γιουβέντους κονταροχτυπιούνται για την απόκτηση του με τους προέδρους των δύο ομάδων να βρίσκονται στην Βαρσοβία και μάλιστα να μένουν στο ίδιο ξενοδοχείο. 

Ο πρόεδρος της Ρομα, Ντίνο Βιόλα, είχε εντοπίσει πρώτος τον Μπόνιεκ κατά τη διάρκεια των ευρωπαϊκών αγώνων της Βίντζεβ Λοτζ. Οι "τζιαλορόσι" είχαν έρθει σε προφορική συμφωνία με την πολωνική πλευρά, θεωρώντας τη μεταγραφή σχεδόν τελειωμένη.

Απο την άλλη ο τότε ισχυρός άνδρας της Γιουβέντους Τζιαμπιέρο Μπονιπέρτι, κινήθηκε με απόλυτη μυστικότητα. Εκμεταλλευόμενος τις εμπορικές σχέσεις της Fiat στην Πολωνία, χρησιμοποίησε αυτές τις υψηλές διασυνδέσεις για να ασκήσει πολιτική πίεση, μιλώντας απευθείας με την κυβέρνηση για να καμφθούν οι αντιστάσεις του καθεστώτος.

Έτσι η "Γηραιά Κυρία" κατέθεσε μια οικονομικά ανώτερη πρόταση στα 1,8 εκατομμύρια δολάρια και «έκλεψε» τον παίκτη μέσα από τα χέρια των Ρωμαίων, λίγο πριν το Μουντιάλ του 1982. 

Σε μια περίοδο που η Πολωνία βρισκόταν σε βαθιά οικονομική κρίση και υπό καθεστώς στρατιωτικού νόμου), το κράτος είχε τεράστια ανάγκη από ισχυρό ξένο συνάλλαγμα. Η πολωνική ποδοσφαιρική ομοσπονδία κράτησε το μεγαλύτερο μέρος των χρημάτων της μεταγραφής, χρησιμοποιώντας το για να χρηματοδοτήσει το εγχώριο ποδόσφαιρο και τις κρατικές δομές.

Στην "Μεγάλη Κυρία" θα παραμείνει μέχρι το 1985 θα κατακτήσει το Πρωτάθλημα το 1984, το Κύπελλο το 1983, το Ευρωπαϊκό Σούπερ Καπ του 1984, το Κύπελλο Κυπελλούχων του 1984 στην Βασιλεία κόντρα στην Πόρτο με δικό του γκολ και το Κύπελλο Πρωταθλητριών του 1985 στο "Χέιζελ" κόντρα στην Λίβερπουλ που έμεινε στην ιστορία για τα επεισόδια και τους 29 νεκρούς.

Ήταν αυτός που κέρδισε το πέναλντι αν και το μαρκάρισμα έγινε εκτός περιοχής και που εκτέλεσε εύστοχα ο Πλατίνι. Μάλιστα μία ημέρα μετά το θλιβερό συμβάν εξεδήλωσε την επιθυμία το μπόνους που θα έπαιρνε απο την κατάκτηση του τίτλου να το δώσει στις οικογένειες των θυμάτων.

Ύστερα απο 133 συμμετοχές και 31 γκολ ο «Bello di notte» (Ομορφιά της νύχτας) παρατσούκλι που του είχε δώσει ο ιδιοκτήτη Τζάνι Ανιέλι, καθώς πραγματοποιούσε τις πιο εντυπωσιακές του εμφανίσεις στα βραδινά ευρωπαϊκά ματς, οδηγώντας τον σύλλογο στην κατάκτηση σχεδόν όλων των διαθέσιμων τίτλων, θα αποχωρούσε απο το "Ντελε Άλπι"

Το καλοκαίρι του 1985 είχε προτάσεις μία απο αυτές ήταν της Σαμπντόρια που έχτιζε τότε μια εξαιρετική ομάδα που αργότερα κατέκτησε το πρωτάθλημα και ήθελε τον Μπόνιεκ για να πλαισιώσει το νεαρό επιθετικό δίδυμο των Μαντσίνι και Βιάλι.

Παρότι η οικονομική πρόταση ήταν πολύ ελκυστική, ο Μπόνιεκ προτίμησε το μεγαλύτερο αγωνιστικό εκτόπισμα και την πίεση για πρωταθλητισμό που του πρόσφερε η Ρόμα.

Η Παρί Σεν Ζερμέν προσπάθησε να εκμεταλλευτεί το γεγονός ότι ο Μπόνιεκ ήθελε να φύγει από το Τορίνο μετά την τραγωδία του Χέιζελ, προσφέροντάς του ένα «χρυσό» συμβόλαιο για να μετακομίσει στο Παρίσι.

Όμως ο Μπόνιεκ απέρριψε τη μετακίνηση εκτός Ιταλίας, καθώς η Serie A ήταν τότε το κορυφαίο και πιο πλούσιο πρωτάθλημα στον κόσμο, ενώ η οικογένειά του είχε ήδη προσαρμοστεί απόλυτα στον ιταλικό τρόπο ζωής.

Υπήρξε φιλολογικό ενδιαφέρον και διερευνητικές επαφές από την Ρεάλ Μαδρίτης, η οποία έψαχνε έμπειρους ξένους σταρ για να ενισχύσει τη γενιά των "Quinta del Buitre", ωστόσο, η Ρεάλ στράφηκε στην λύση του  Ούγκο Σάντσες.

Ο πρόεδρος της Ρόμα, Ντίνο Βιόλα, δεν είχε ξεχάσει την «αρπαγή» του Μπόνιεκ από τη Γιουβέντους το 1982 και μόλις έμαθε ότι ο παίκτης ήταν διαθέσιμος, κινήθηκε αστραπιαία. Δαπάνησε περίπου 3 δισεκατομμύρια ιταλικές λιρέτες, ένα πολύ μεγάλο ποσό για την εποχή για να τον αποκτήσει, προσφέροντάς του παράλληλα ένα εξαιρετικό συμβόλαιο.

Είχε πειστεί από την προσωπική επιμονή του προέδρου Ντίνο Βιόλα και από το γεγονός ότι η Ρόμα διέθετε ήδη ένα εξαιρετικό σύνολο με παίκτες όπως ο Μπρούνο Κόντι και ο Ρομπέρτο Προύτσο που μπορούσε να χτυπήσει στα ίσα τη Γιουβέντους. 

Επιπλέον, η προοπτική να ζήσει στην πρωτεύουσα, τη Ρώμη, έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην τελική του απόφαση. Το καλοκαίρι του 1988 θα κλείσει την ποδοσφαιρική του καριέρα έχοντας 92 συμμετοχές και 23 γκολ κατακτώντας το Κύπελλο το 1986.

Είχε προτάσεις για να συνεχίσει να αγωνίζεται όμως ο ίδιος είχε δηλώσει  πως μετά από μια λαμπρή καριέρα, γεμάτη τίτλους με τη Γιουβέντους και τη Ρόμα, δεν είχε πλέον το απαραίτητο ψυχολογικό κίνητρο να αγωνιστεί. 

Είχε δεχτεί προτάσεις από μικρότερες ιταλικές ομάδες και από συλλόγους του εξωτερικού (που προσέφεραν καλά οικονομικά συμβόλαια), αλλά ο ίδιος ξεκαθάρισε πως ήθελε να σταματήσει το ποδόσφαιρο όντας στην κορυφή και όχι να «σέρνεται» στα γήπεδα απλώς για τα χρήματα.

Οι απαιτήσεις του ιταλικού πρωταθλήματος, που εκείνη την εποχή ήταν το κορυφαίο και πιο σκληρό στον κόσμο, σε συνδυασμό με τις συνεχείς υποχρεώσεις του με την Εθνική Πολωνίας, είχαν επιφέρει σημαντική σωματική κόπωση. 

Παρότι δεν είχε κάποιον πολύ σοβαρό τραυματισμό που να τον αναγκάζει να σταματήσει, ένιωθε ότι το σώμα του δεν μπορούσε πλέον να αποδώσει στο 100% των δυνατοτήτων του. Είχε δεσμευτεί συναισθηματικά με την πόλη της Ρώμης, η οικογένειά του είχε εγκατασταθεί μόνιμα εκεί, ένιωθαν τη Ρώμη σαν σπίτι τους και ο ίδιος δεν επιθυμούσε να μετακομίσει σε άλλη πόλη ή χώρα μόνο και μόνο για να παίξει ένα ή δύο χρόνια ακόμα ποδόσφαιρο.

Είχε ήδη αποφασίσει το επόμενο βήμα στη ζωή του, αμέσως μετά την απόσυρσή του, στράφηκε στις επιχειρήσεις, όπου αποδείχθηκε ιδιαίτερα επιτυχημένος, ενώ ξεκίνησε να παρακολουθεί και τα σεμινάρια προπονητικής στην περίφημη σχολή του Κοβερτσιάνο,

Στην εθνική έκανε ντεμπούτο στις 24 Μαρτίου του 1976 σε φιλικό παιχνίδι στο Χορζόφ κόντρα στην Αργεντινή και θα είναι παρών στο Παγκόσμιο Κύπελλο της Αργεντινής το 1978. Στο Παγκόσμιο Κύπελλο θα αγωνιστεί και στα έξι παιχνίδια και θα πετύχει δύο γκολ απέναντι στο Μεξικό.

Στις 29 Νοεμβρίου του 1980, στο αεροδρόμιο «Οκέτσιε» της Βαρσοβίας, λίγο πριν η αποστολή αναχωρήσει για έναν αγώνα των προκριματικών του Μουντιάλ 1982 απέναντι στη Μάλτα. Ο βασικός τερματοφύλακας της ομάδας, Γιούζεφ Μλινάρτσικ, εμφανίστηκε στο ξενοδοχείο και μετέπειτα στο αεροδρόμιο εμφανώς μεθυσμένος και ξενυχτισμένος. 

Ο ομοσπονδιακός προπονητής, Ρίσαρντ Κουλέσα, αποφάσισε να αποκλείσει τον Μλινάρτσικ από την αποστολή και να τον αφήσει πίσω στην Πολωνία. Ο Ζμπίγκνιεφ Μπόνιεκ, μαζί με τους Στανίσλαβ Τερλέτσκι, Βουοντζίμιερζ Σμόλαρεκ και Βουαντίσλαβ Ζμούντα, αντέδρασαν έντονα. 

Οργάνωσαν «λευκή απεργία» στο αεροδρόμιο, αρνούμενοι να επιβιβαστούν στο αεροπλάνο αν δεν ταξίδευε και ο συμπαίκτης τους. Προς στιγμήν, ο προπονητής υποχώρησε για να μην τιναχθεί το ταξίδι στον αέρα και ο Μλινάρτσικ επιβιβάστηκε κανονικά. 

Η υπόθεση πήρε τεράστιες πολιτικές διαστάσεις, καθώς συνέπεσε χρονικά με τις μεγάλες απεργίες του συνδικάτου «Αλληλεγγύη» κατά του καθεστώτος, και η κυβέρνηση θέλησε να δείξει πυγμή. Με την επιστροφή της ομάδας, ο Μπόνιεκ και ο Τερλέτσκι χαρακτηρίστηκαν ως οι «υποκινητές» της ανταρσίας.

Η Πολωνική Ομοσπονδία επέβαλε μονοετή αποκλεισμό στον Μπόνιεκ και τον Μλινάρτσικ από κάθε ποδοσφαιρική δραστηριότητα. Ο Τερλέτσκι δέχτηκε την πιο σκληρή τιμωρία και δεν έπαιξε ποτέ ξανά για την εθνική, μεταναστεύοντας στις ΗΠΑ, ενώ ο προπονητής Ρίσαρντ Κουλέσα παραιτήθηκε σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τις εξοντωτικές ποινές των παικτών του.

Οι ποινές τελικά μειώθηκαν το 1981, καθώς η εθνική ομάδα τους χρειαζόταν ενόψει του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Το 1982 στα γήπεδα της Ισπανίας θα αγωνιστεί σε έξι παιχνίδια πετυχαίνοντας τέσσερα τέρματα, ένα κόντρα στο Περού και τα τρία απέναντι στο Βέλγιο, ενώ λόγω καρτών έχασε την ευκαιρία να παίξει στον ημιτελικό κόντρα στην Ιταλία. Τελικά η Πολωνία θα καταλάβει την τρίτη θέση, ενώ θα συμπεριληφθεί στην κορυφαία εντεκάδα της διοργάνωσης.

Η τρίτη και τελευταία του παρουσία σε τελική φάση Παγκοσμίου Κυπέλλου θα είναι το 1986 στο Μεξικό όπου θα  παίξει και στα τέσσερα παιχνίδια. Η τελευταία και 80η παρουσία του θα έρθει στις 23 Μαρτίου του 1988 σε φιλικό παιχνίδι στο Μπέλφαστ κόντρα στην Βόρεια Ιρλανδία έχοντας πετύχει και 24 τέρματα.

Το καλοκαίρι του 1990 θα αναλάβει την Λέτσε με στόχο να την σώσει απο τον υποβιβασμό κάτι που δεν το κατάφερε έχοντας σε 40 αγώνες, 9 νίκες, 15 ισοπαλίες και 16 ήττες και στις 30 Ιουνίου του 1991 αποχώρησε.

Κατά τη διάρκεια της σεζόν, ο Μπόνιεκ ήρθε σε ρήξη με σημαντικά ονόματα της ομάδας, φτάνοντας στο σημείο να τιμωρήσει και να θέσει εκτός ομάδας τον Απρίλιο του 1991 κορυφαίους παίκτες, όπως τον Ιταλό επιθετικό Πιέτρο Πάολο Βίρντις και τον Λευκορώσο μέσο Σεργκέι Αλέινικοφ.

Στις 5 Οκτωβρίου του 1991 θα αναλάβει την Μπάρι και αυτή με στόχο την παραμονή στην κατηγορία αλλά δεν τα κατάφερε έχοντας σε 31 παιχνίδια, 6 νίκες, 10 ισοπαλίες και 15 ήττες.

Στις 25 Νοεμβρίου του 1992 θα αναλάβει την Σαμπενεντέτεζε που αγωνιζόταν στην Serie C1 αλλά στις 10 Μαρτίου του 1993 απολύθηκε, αφού σε 10 αγώνες είχε 6 ισοπαλίες και 4 ήττες.

Στις 8 Μάϊου του 1995 ανέλαβε την Αβελίνο με στόχο να οδηγήσει την ομάδα στην άμεση άνοδο στη Serie B. Αφού απέκλεισε τη Συρακούσα στα ημιτελικά, οδήγησε την Αβελίνο στον μεγάλο τελικό των πλει-οφ εναντίον της Γκουάλντο. 

Στις 24 Ιουνίου 1995, σε ένα δραματικό παιχνίδι που έληξε 1-1, η ομάδα του Μπόνιεκ κέρδισε την άνοδο στη Serie B στη διαδικασία των πέναλτι (6-5), γνωρίζοντας την αποθέωση από χιλιάδες οπαδούς. 

Παρέμεινε στον πάγκο για το ξεκίνημα της νέας χρονιάς στη Serie B, παρότι ξεκίνησε θετικά μετά από μια σειρά αρνητικών αποτελεσμάτων, ο Μπόνιεκ απολύθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου του 1995 ύστερα απο 12 αγώνες με 5 νίκες, 3 ισοπαλίες και 4 ήττες.

Η τελευταία του προπονητική δουλειά ήταν η εθνική Πολωνίας όπου την ανέλαβε στις 8 Ιουλίου του 2002. Εφάρμοσε ένα ιδιαίτερα αυστηρό και απόλυτο μοντέλο διοίκησης, χαρακτηριστική έμεινε η κόντρα του με τους παίκτες για τα δικαιώματα χρήσης της εικόνας τους σε χορηγίες όπως με την Coca-Cola, όπου τους απείλησε ανοιχτά με αποβολή από την ομάδα αν δεν υπέγραφαν άμεσα. 

Ως παίκτης-θρύλος, ο Μπόνιεκ δεν δεχόταν εύκολα την κριτική και όταν τα αποτελέσματα άρχισαν να χαλάνε, ήρθε σε ευθεία ρήξη με τον πολωνικό τύπο, κατηγορώντας τους δημοσιογράφους για εμμονές, αρνητική ενέργεια και άδικη πολεμική προς το πρόσωπό του.

Ανέλαβε την ομάδα με την ταμπέλα του «σωτήρα», αλλά η έλλειψη ξεκάθαρου τακτικού πλάνου απογοήτευσε γρήγορα τους φιλάθλους. Η εσωτερική πίεση και οι διαφωνίες για τη διαχείριση της εθνικής ομάδας τον έφεραν σε δύσκολη θέση.

Η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι ήταν η ταπεινωτική εντός έδρας ήττα με 0-1 από τη Λετονία στα προκριματικά του Euro 2004. Μετά από έντονη κριτική για τις επιλογές του και ένα φιλικό με τη Δανία, ο Μπόνιεκ παραιτήθηκε ξαφνικά τον Δεκέμβριο του 2002, επιλέγοντας να αποχωρήσει αντί να συνεχίσει να μάχεται σε ένα περιβάλλον γεμάτο αμφισβήτηση, μετά απο μόλις 5 παιχνίδια όπου είχε 2 νίκες, 1 ισοπαλία και 2 ήττες.

Απο το φθινόπωρο του 2004 έως τις 20 Ιουλίου 2006 ως εμβληματικός πρώην παίκτης του συλλόγου, ηγήθηκε μιας προσπάθειας διάσωσης και ήταν ένας εκ των συνιδιοκτητών και μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Βίτζεβ Λότζ, ενώ απο τις 18 Ιουνίου του 2007 έως τον Σεπτέμβριο του 2008 ήταν μέλος του εποπτικού συμβουλίου του συλλόγου.

Στις 4 Σεπτεμβρίου του 2008 πούλησε το 12% των μετοχών της Βίτζεβ Λοτζ που είχε στην κατοχή του στον Πολωνό επιχειρηματία Σιλβέστερ Τσάτσεκ

Το 2009 τιμήθηκε για την προσφορά του με το βραβείο Golden Foot All Time ενώ και η Γιουβέντους θέλησε να τον τιμήσει δίνοντας το όνομα του σε ένα απο τα 50 αστέρια που υπάρχουν στην "Γιουβέντους Αρίνα".

Ύστερα απο αντιδράσεις των οπαδών τέθηκε σε ψηφοφορία με τους οπαδούς να ψηφίζουν σε ποσοστό 60% υπέρ του Έντγκαρ Ντάβιντς και έτσι στις 24 Φεβρουαρίου του 2011 έγινε η αλλαγή. Στην συνέχεια ανέλαβε διοικητικό πόστο ως αντιπρόεδρος της ομοσπονδίας και στις 26 Οκτωβρίου του 2012 εκλέχτηκε πρόεδρος της Ομοσπονδίας  θέση στην οποία παρέμεινε μέχρι τις 18 Αυγούστου του 2021

Το 2017 εξελέγη μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής της UEFA, τον Ιούνιο του 2018 και τον Νοέμβριο του 2020 τιμήθηκε απο την επαρχία αλλά και την πόλη του Λοτζ με τον τίτλο του επίτιμου πολίτη της επαρχίας αλλά και της πόλης αντίστοιχα.

Στις 20 Απριλίου του 2021 εξελέγη ως ένας από τους αντιπροέδρους της ευρωπαϊκής ποδοσφαιρικής ομοσπονδίας και ολοκλήρωσε τη θητεία του ως αντιπρόεδρος της UEFA στις 3 Απριλίου του 2025.

Το 2019 σε έρευνα του Forbes και της Pentagon Research κατέλαβε την πρώτη θέση ανάμεσα στους 50 επιδραστικότερους ανθρώπους του πολωνικού αθλητισμού. Το 2020 εκδόθηκε ένα βιογραφικό βιβλίο με τον τίτλο  Zibi, or Boniek απο τον δημοσιογράφο Ρόμαν Κόλτον, ενώ τον ίδιο χρόνο εκδόθηκε η αυτοβιογραφία του με τον τίτλο Zbigniew Boniek. Matches of my life απο την SGN Publishing House.

Το 2023 η Ρόμα εξέτασε το ενδεχόμενο να του προτείνει διευθυντική θέση στον σύλλογο, ενώ το 2026 το όνομά του έπεσε στο τραπέζι της Ιταλικής Ομοσπονδίας Ποδοσφαίρου για τον ρόλο του τεχνικού διευθυντή της Εθνικής Ιταλίας.